Σε μια εποχή των deepfakes και των εικόνων που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη, η χειραγώγηση των φωτογραφιών προκαλεί όλο και περισσότερο ανησυχία.
Όπως έχει γράψει ο Hany Farid, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, ο οποίος ειδικεύεται στην ανάλυση ψηφιακών εικόνων, «μπορεί να έχουμε την εντύπωση ότι η φωτογραφία δεν μπορεί πλέον να είναι αξιόπιστη. Από τα σκανδαλοθηρικά περιοδικά μέχρι τη βιομηχανία της μόδας, τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, τις πολιτικές καμπάνιες και τις φωτογραφικές φάρσες που καταλήγουν στα εισερχόμενα email μας, οι παραποιημένες φωτογραφίες εμφανίζονται με αυξανόμενη συχνότητα και πολυπλοκότητα.
»Η αλήθεια είναι, ωστόσο, ότι η φωτογραφία έχασε την αθωότητά της πριν από πολλά χρόνια».
Αναμφισβήτητα, οι φωτογράφοι έπαιζαν με τις απεικονίσεις της «πραγματικότητας» από τη γέννηση της τεχνολογίας, με πολλούς από τους πρωτοπόρους να είναι επίσης ζωγράφοι, αντλώντας τόσο από την επιστήμη όσο και από την τέχνη στις εικόνες τους. Ωστόσο, το φωτογραφικό πορτρέτο θεωρείται εδώ και καιρό ως ένας από τους πιο ακριβείς τρόπους αποτύπωσης της πραγματικής εικόνας κάποιου.
Σύμφωνα με τους New York Times, ο πρώην ζωγράφος Μπρέιντι «δεν ήταν αντίθετος σε ορισμένες μορφές ρετουσαρίσματος»
Το πρόσωπο του Λίνκολν από τη φωτογραφία του χαρτονομίσματος των πέντε δολαρίων αναποδογυρίστηκε και τοποθετήθηκε πάνω στο σώμα ενός υποστηρικτή της δουλείας από μια γκραβούρα του 1852 (Πηγή: Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου).
Η χαμένη αθωότητα της εικόνας
Ήταν ένα από τα μέσα με τα οποία ο Αβραάμ Λίνκολν έφτασε στην εξουσία, κερδίζοντας την προεδρία των ΗΠΑ το 1861, λίγο πριν η αναδυόμενη επιστήμη γίνει ευρέως διαδεδομένη, και χρησιμοποιώντας τις φωτογραφίες προς όφελός του.
Ο Harold Holzer, συγγραφέας του βιβλίου The Lincoln Image, υποστηρίζει ότι «ο Λίνκολν διαισθάνθηκε ότι οι κολακευτικές απεικονίσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη σωτηρία του». Αν και συχνά τον κορόιδευαν για την εμφάνισή του ο πολιτικός απάντησε: «Αν είχα άλλο πρόσωπο, νομίζετε ότι θα φορούσα αυτό;». – Ο Λίνκολν ήταν πρόθυμος να φωτογραφηθεί για πορτρέτα, ποζάροντας για περισσότερες από 120 φωτογραφίες τα τελευταία 18 χρόνια της ζωής του, σύμφωνα με τον Holzer.
Μία από αυτές τις φωτογραφίες, που τραβήχτηκε τον Φεβρουάριο του 1864 από τον Άντονι Μπερζέ, έγινε μια εμβληματική φωτογραφία του Λίνκολν, που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή μιας γκραβούρας του προέδρου που κοσμούσε το χαρτονόμισμα των πέντε δολαρίων από το 1914 έως το 2007.
Ο τυπογράφος William Pate είχε τοποθετήσει το κεφάλι του Λίνκολν πάνω στο σώμα του Καλχούν, ενδεχομένως για να δώσει στον Λίνκολν μια πιο αξιοπρεπή και πατριωτική εμφάνιση
![](https://www.posting.gr/wp-content/uploads/2024/03/sdsgsfdgt.jpg)
Ο μεγαλύτερος γιος του προέδρου, Ρόμπερτ Τοντ Λίνκολν, σχολίασε ότι αυτή η φωτογραφία του Άντονι Μπέργκερ ήταν «η πιο ικανοποιητική απεικόνιση» του πατέρα του (Πηγή: Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου).
Η πρώτες παραποιήσεις των εικόνων
Ο Μπερζέ ήταν ο επικεφαλής φωτογράφος σε ένα στούντιο στην Ουάσινγκτον που είχε δημιουργήσει ο Μάθιου Μπρέιντι – ένας από τους πρώτους φωτορεπόρτερ στις ΗΠΑ, ο οποίος απέκτησε φήμη για τις εικόνες που τραβήχτηκαν στο πεδίο των μαχών του Εμφυλίου Πολέμου. Όπως έχει πει ο Δρ Φαρίντ, «ο Μπρέιντι παραποιούσε συστηματικά τις φωτογραφίες για να δημιουργήσει πιο συναρπαστικές εικόνες».
Σύμφωνα με τους New York Times, ο πρώην ζωγράφος Μπρέιντι «δεν ήταν αντίθετος σε ορισμένες μορφές ρετουσαρίσματος» – κάτι που συνέβαινε συχνά εκείνη την εποχή, όπως δήλωσε ο Holzer στην Bonnie L Bates του Civil War Book Review: «Είχε γίνει και στο παρελθόν, αλλά ο Λίνκολν και η αμερικανική χαρακτική λίγο πολύ ενηλικιώθηκαν μαζί, και η πρακτική αυτή αναπτύχθηκε εκθετικά κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου.
»Οι εκτυπώσεις παλαιών ηρώων της εποχής του Μεξικανικού Πολέμου επανεκδόθηκαν με νέα κεφάλια- οι χωρίς γένια εικόνες ανδρών όπως ο Λίνκολν, ο Λι και ο Τζάκσον αναβαθμίστηκαν. Ένας εκδότης στο Οχάιο εξέδωσε περίπου 50 πορτραίτα στρατιωτικών ηρώων της Ένωσης, χρησιμοποιώντας μόνο πέντε ή έξι σώματα, στα οποία προστέθηκαν εναλλάξ πορτραίτα προσώπων για να καλύψουν την περιφερειακή ζήτηση των πωλήσεων».
Άλλο σώμα με άλλο κεφάλι
Πέρα από το ότι απέκτησε μούσι, ο Λίνκολν δεν ξέφυγε. Γύρω στο 1865, το κεφάλι του από τη φωτογραφία του 1864 του Μπερζέ αναποδογυρίστηκε και ράφτηκε πάνω στο σώμα μιας γκραβούρας του 1852 του Alexander Ritchie.
«Στην αρχή της καριέρας του, ο πολιτικός του Νότου Τζον Καλχούν ήταν ένθερμος υποστηρικτής της δουλείας. Είναι ειρωνικό, επομένως, ότι το σχεδόν εμβληματικό πορτρέτο του Αβραάμ Λίνκολν είναι μια σύνθεση του σώματος του Καλχούν και του κεφαλιού του Λίνκολν. Λέγεται ότι αυτό έγινε επειδή δεν υπήρχε διαθέσιμο πορτρέτο του Λίνκολν σε επαρκώς «ηρωικό ύφος»» εξήγησε ο Δρ Φαρίντ.
Ο τυπογράφος William Pate είχε τοποθετήσει το κεφάλι του Λίνκολν πάνω στο σώμα του Καλχούν, ενδεχομένως για να δώσει στον Λίνκολν μια πιο αξιοπρεπή και πατριωτική εμφάνιση. Στην εικόνα του Καλχούν, τα χαρτιά πάνω στο τραπέζι αναγράφουν «Αυστηρό Σύνταγμα», «Ελεύθερο εμπόριο» και «Η κυριαρχία των πολιτειών». Στη σύνθετη εικόνα του Λίνκολν, οι λέξεις άλλαξαν και τώρα γράφουν «Σύνταγμα», «Ένωση» και «Διακήρυξη της Ελευθερίας».
![](https://www.posting.gr/wp-content/uploads/2024/03/abraham-lincoln-president-of-the-united-states-lccn2004669628-illustration-md.jpeg)
Photo: Wikimedia Commons
Δίνοντας στην Ένωση πρόσωπο – με το σώμα ενός υπερασπιστή της δουλείας
Η αντίθεση δεν θα μπορούσε να είναι πιο έντονη. Όπως λέει ο Holzer, «το πορτραίτο του Καλχούν μεταμορφώθηκε σε πορτραίτο του Λίνκον, με ρέοντα χιτώνα και τα πάντα, ο ενωτικός αντικατέστησε τον αποσχιστή». Ο μελετητής του Λίνκολν λέει στο BBC Culture: «Η μεγάλη ιστορική ειρωνεία είναι ότι πρόκειται για τη διατήρηση του κεφαλιού της Ένωσης στο σώμα του μεγάλου ακυρωτή – το πρόσωπο του υποστηρικτή της χειραφέτησης στο σώμα του πιο ένθερμου υπερασπιστή της δουλείας».
Ίσως η ακόμη μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι ο Λίνκολν είχε αγκαλιάσει τα πορτραίτα ως έναν τρόπο να εδραιώσει τη θέση του και να ενσωματώσει την Ένωση στο μυαλό του κοινού. Σύμφωνα με τους New York Times, «κατά τους πρώτους μήνες της προεδρίας του, ο Λίνκολν ανεχόταν τους φωτογράφους του- διαισθητικά καταλάβαινε ότι τον βοηθούσαν πολύ καθώς προσπαθούσε να δώσει στην Ένωση ένα πρόσωπο – το δικό του».
Ζήτηση για εικόνες του Λίνκον
Αρχικά, υποστηρίζει ο Holzer, οι εκτυπώσεις «βοήθησαν να γίνει ο Λίνκολν αποδεκτός ως υποψήφιος και τον μετέτρεψαν επίσης σε ένα σύμβολο για τις απεριόριστες αμερικανικές ευκαιρίες ». Αφού έγινε πρόεδρος, «άλλαξε την εικόνα του αφήνοντας μουστάκια. Οι τυπογράφοι ανταποκρίθηκαν εκδίδοντας πιο χαριτωμένα και αξιοπρεπή πορτρέτα».
Και μετά τη δολοφονία του Λίνκολν το 1865, λέει ο Holzer, «υπήρξε μια έκρηξη της ζήτησης για εικόνες: ηρωικά πορτρέτα, σκηνές στο νεκροκρέβατο, ακόμη και αναδρομικές εικόνες που έδειχναν ότι ήταν ενεργός στρατιωτικός ηγέτης».
*Με στοιχεία από bbc.com